Szilvia, Szaniszló2026. november 13., péntek
Tudomány

Hidrotermális kürtők termelhették a sejtek energiaforrását

National Geographic Magyarország

A földi élet kialakulásában fontos részlet volt az, amikor a sejtekben energiát tároló és szállító molekula, az ATP megszületett.

A hidrotermális kürtőkből forró. ásványi anyagokban igen gazdag víz áramlik a tengerek mélyén.
Forrás: Wikimedia Commons

Jelenleg a földi élőlények a környezetükből nyert energiát mind-mind ugyanabba a molekulába alakítják át, ez az ATP, vagyis az adenozin-trifoszfát. E molekulát szokás a sejtek energiavalutájaként is emlegetni. Vannak ugyan más molekulák is, amelyek ugyanezt a célt szolgálják egyes meghatározott biológiai folyamatokhoz, ám általánosan, minden földi élőlényre érvényes energiahordozó az ATP. Az azonban nem világos, miként is vált a foszfát a sejtek energiájában kulcsszereplővé.

Az adenozin-trifoszfát szerepe óriási: egy átlagos, 70 kilós ember szervezete az életfolyamatai során naponta ugyanilyen mennyiségű ATP-t állít elő és bont le. Ez persze nem azt jelenti, hogy a szervezetben egyszerre 70 kilónyi ATP van.

A molekula folyamatosan újrahasznosul, hasonlóan ahhoz, ahogy egy űrállomáson ugyanazt a vizet újra és újra megtisztítják és felhasználják. Egy baktérium ennél még jóval intenzívebben forgatja az ATP-t, akár a saját tömegének tízszeresét is felhasználhatja egy osztódásnyi idő alatt.

A kutatók vázlata arról, miként születhettek meg pusztán a geokémiai hatásoknak köszönhetően az ATP előfutár molekulái.
Forrás: Heinrich Heine Universität

Ma a sejtekben ezt az energiahordozót egy erre szakosodott molekuláris gépezet, bonyolult enzim állítja elő, azonban ahhoz, hogy az enzim elkészüljön, már szükség volt ATP-re. Ezzel a tyúk és a tojás klasszikus kérdésénél járunk: mi látta el energiával az adenozin-trifoszfátot előállító enzimet azelőtt, hogy lett volna ATP? Úgy tűnik, egy kutatócsoport nemrégiben talált egy lehetséges geokémiai folyamatot, ami képes lehetett rá.

A düsseldorfi Heinrich Heine Egyetem kutatói és spanyol kollégáik a FEBS folyóiratban közzé tett kutatási eredményükben a hidrotermális kürtők környezetét jelölték meg lehetséges forrásként. A kutatók a mikrobákhoz és a környezethez fordultak.

Számos, enzimek nélküli anyagcsere-folyamatban szerepet kapnak a fémek, mint katalizátorok, ráadásul ezek bőven előfordulnak a hidrotermális kürtőknél. Az itt élő baktérium pedig képes a kémiailag igen stabil foszfát (PO4) helyett a kürtőkben szintén természetesen jelen lévő foszfit (PO3) molekulát használni anyagcseréjében.

A kutatók e folyamatokat laborban vizsgálták meg, és arra jutottak, hogy a hidrotermális kürtők körülményei közepette, fémek segítségével lejátszódhattak a foszfortartalmú molekulákat átalakító reakciók – ezeket az átalakításokat ma az enzimek végzik. Ez azt jelenti, hogy az élet hajnalán nem feltétlenül kellettek bonyolult enzimek, elég volt a rendelkezésre álló fém. A kísérletekben a nikkel is alkalmasnak bizonyult a feladatra, de még sokkalta hatékonyabb volt, ha palládium volt a katalizátor.

A Heine Egyetem kutatói egy évtizede vizsgálják azokat a körülményeket, amelyekben a hidrotermális környezet fémjei kiválthatták az enzimek feladatait. A mostani kísérletekben még számos olyan komplex anyagcsere-folyamatot tudtak fémek segítségével lejátszani, amelyek az élő sejtekben enzimek segítségét igénylik.

A legfontosabb azonban az a felfedezés, amelyben az ATP előanyagát képesek voltak ilyen egyszerű módon előállítani. Ez pedig elegendő lehetett ahhoz, hogy segítségével lendületet kapjon az élet.

Papagáj módjára táplálkozhatott a pokolcsirke

Papagáj módjára táplálkozhatott a pokolcsirke

Most először nyílt lehetőség arra, hogy a 66 millió éve élt, pulyka méretű, madárszerű dinoszaurusz koponyáját és állkapcsát tüzetesen megvizsgálják.

Kérés nélkül is segítenek egymásnak a gyerekek, de nem mindenhol ugyanúgy

Kérés nélkül is segítenek egymásnak a gyerekek, de nem mindenhol ugyanúgy

Az emberi jellem alapvető része, hogy segítünk egymásnak, ám ez a közös gyökér másféle módon nyilvánul meg, ha eltérő közösségeket vizsgálnak.

Hideg zuhanyra kérték egy kísérlet résztvevőit, meglepő hatást tapasztaltak

Hideg zuhanyra kérték egy kísérlet résztvevőit, meglepő hatást tapasztaltak

A 12 hetes kísérletben az alanyok egy része ugyan idővel felhagyott a hideg zuhanyzással, ám a kitartóknál érdekes hatás jelentkezett.

Egy repülési napló két szava tárta fel Hirosima bombázásának hátborzongató részletét

Egy repülési napló két szava tárta fel Hirosima bombázásának hátborzongató részletét

Szakértők egy csoportja a hirosimát bombázó repülőgép navigátorának egyik feljegyzését kezdték el vizsgálni.

Ellenséggé változtatja az alkohol az immunsejtjeinket

Ellenséggé változtatja az alkohol az immunsejtjeinket

A túlzott alkoholfogyasztás negatív hatásai nemcsak annak tudhatók be, hogy az alkohol méreg, hanem annak is, ahogy átalakítja az agyi immunsejtek működését.

National Geographic 2026. novemberi címlap

Előfizetés

A nyomtatott magazinra,
12 hónapra

26 280 Ft

Korábbi számok

National Geographic 2010. januári címlapNational Geographic 2010. februári címlapNational Geographic 2010. márciusi címlapNational Geographic 2010. áprilisi címlapNational Geographic 2010. májusi címlapNational Geographic 2010. júniusi címlapNational Geographic 2010. júliusi címlapNational Geographic 2010. augusztusi címlapNational Geographic 2010. szeptemberi címlapNational Geographic 2010. októberi címlapNational Geographic 2010. novemberi címlapNational Geographic 2010. decemberi címlapNational Geographic 2011. januári címlapNational Geographic 2011. februári címlapNational Geographic 2011. márciusi címlapNational Geographic 2011. áprilisi címlapNational Geographic 2011. májusi címlapNational Geographic 2011. júniusi címlapNational Geographic 2011. júliusi címlapNational Geographic 2011. augusztusi címlapNational Geographic 2011. szeptemberi címlapNational Geographic 2011. októberi címlapNational Geographic 2011. novemberi címlapNational Geographic 2011. decemberi címlapNational Geographic 2012. januári címlapNational Geographic 2012. februári címlapNational Geographic 2012. márciusi címlapNational Geographic 2012. áprilisi címlapNational Geographic 2012. májusi címlapNational Geographic 2012. júniusi címlapNational Geographic 2012. júliusi címlapNational Geographic 2012. augusztusi címlapNational Geographic 2012. szeptemberi címlapNational Geographic 2012. októberi címlapNational Geographic 2012. novemberi címlapNational Geographic 2012. decemberi címlapNational Geographic 2013. januári címlapNational Geographic 2013. februári címlapNational Geographic 2013. márciusi címlapNational Geographic 2013. áprilisi címlapNational Geographic 2013. májusi címlapNational Geographic 2013. júniusi címlapNational Geographic 2013. júliusi címlapNational Geographic 2013. augusztusi címlapNational Geographic 2013. szeptemberi címlapNational Geographic 2013. októberi címlapNational Geographic 2013. novemberi címlapNational Geographic 2013. decemberi címlapNational Geographic 2014. januári címlapNational Geographic 2014. februári címlapNational Geographic 2014. márciusi címlapNational Geographic 2014. áprilisi címlapNational Geographic 2014. májusi címlapNational Geographic 2014. júniusi címlapNational Geographic 2014. júliusi címlapNational Geographic 2014. augusztusi címlapNational Geographic 2014. szeptemberi címlapNational Geographic 2014. októberi címlapNational Geographic 2014. novemberi címlapNational Geographic 2014. decemberi címlapNational Geographic 2015. januári címlapNational Geographic 2015. februári címlapNational Geographic 2015. márciusi címlapNational Geographic 2015. áprilisi címlapNational Geographic 2015. májusi címlapNational Geographic 2015. júniusi címlapNational Geographic 2015. júliusi címlapNational Geographic 2015. augusztusi címlapNational Geographic 2015. szeptemberi címlapNational Geographic 2015. októberi címlapNational Geographic 2015. novemberi címlapNational Geographic 2015. decemberi címlapNational Geographic 2016. januári címlapNational Geographic 2016. februári címlapNational Geographic 2016. márciusi címlapNational Geographic 2016. áprilisi címlapNational Geographic 2016. májusi címlapNational Geographic 2016. júniusi címlapNational Geographic 2016. júliusi címlapNational Geographic 2016. augusztusi címlapNational Geographic 2016. szeptemberi címlapNational Geographic 2016. októberi címlapNational Geographic 2016. novemberi címlapNational Geographic 2016. decemberi címlapNational Geographic 2017. januári címlapNational Geographic 2017. februári címlapNational Geographic 2017. márciusi címlapNational Geographic 2017. áprilisi címlapNational Geographic 2017. májusi címlapNational Geographic 2017. júniusi címlapNational Geographic 2017. júliusi címlapNational Geographic 2017. augusztusi címlapNational Geographic 2017. szeptemberi címlapNational Geographic 2017. októberi címlapNational Geographic 2017. novemberi címlapNational Geographic 2017. decemberi címlapNational Geographic 2018. januári címlapNational Geographic 2018. februári címlapNational Geographic 2018. márciusi címlapNational Geographic 2018. áprilisi címlapNational Geographic 2018. májusi címlapNational Geographic 2018. júniusi címlapNational Geographic 2018. júliusi címlapNational Geographic 2018. augusztusi címlapNational Geographic 2018. szeptemberi címlapNational Geographic 2018. októberi címlapNational Geographic 2018. novemberi címlapNational Geographic 2018. decemberi címlapNational Geographic 2019. januári címlapNational Geographic 2019. februári címlapNational Geographic 2019. márciusi címlapNational Geographic 2019. áprilisi címlapNational Geographic 2019. májusi címlapNational Geographic 2019. júniusi címlapNational Geographic 2019. júliusi címlapNational Geographic 2019. augusztusi címlapNational Geographic 2019. szeptemberi címlapNational Geographic 2019. októberi címlapNational Geographic 2019. novemberi címlapNational Geographic 2019. decemberi címlapNational Geographic 2020. januári címlapNational Geographic 2020. februári címlapNational Geographic 2020. márciusi címlapNational Geographic 2020. áprilisi címlapNational Geographic 2020. májusi címlapNational Geographic 2020. júniusi címlapNational Geographic 2020. júliusi címlapNational Geographic 2020. augusztusi címlapNational Geographic 2020. szeptemberi címlapNational Geographic 2020. októberi címlapNational Geographic 2020. novemberi címlapNational Geographic 2020. decemberi címlapNational Geographic 2021. januári címlapNational Geographic 2021. februári címlapNational Geographic 2021. márciusi címlapNational Geographic 2021. áprilisi címlapNational Geographic 2021. májusi címlapNational Geographic 2021. júniusi címlapNational Geographic 2021. júliusi címlapNational Geographic 2021. augusztusi címlapNational Geographic 2021. szeptemberi címlapNational Geographic 2021. októberi címlapNational Geographic 2021. novemberi címlapNational Geographic 2021. decemberi címlapNational Geographic 2022. januári címlapNational Geographic 2022. februári címlapNational Geographic 2022. márciusi címlapNational Geographic 2022. áprilisi címlapNational Geographic 2022. májusi címlapNational Geographic 2022. júniusi címlapNational Geographic 2022. júliusi címlapNational Geographic 2022. augusztusi címlapNational Geographic 2022. szeptemberi címlapNational Geographic 2022. októberi címlapNational Geographic 2022. novemberi címlapNational Geographic 2022. decemberi címlapNational Geographic 2023. januári címlapNational Geographic 2023. februári címlapNational Geographic 2023. márciusi címlapNational Geographic 2023. áprilisi címlapNational Geographic 2023. májusi címlapNational Geographic 2023. júniusi címlapNational Geographic 2023. júliusi címlapNational Geographic 2023. augusztusi címlapNational Geographic 2023. októberi címlapNational Geographic 2023. novemberi címlapNational Geographic 2023. decemberi címlapNational Geographic 2024. januári címlapNational Geographic 2024. februári címlapNational Geographic 2024. márciusi címlapNational Geographic 2024. áprilisi címlapNational Geographic 2024. májusi címlapNational Geographic 2024. júniusi címlapNational Geographic 2024. júliusi címlapNational Geographic 2024. augusztusi címlapNational Geographic 2024. szeptemberi címlapNational Geographic 2024. októberi címlapNational Geographic 2024. novemberi címlapNational Geographic 2024. decemberi címlapNational Geographic 2025. januári címlapNational Geographic 2025. februári címlapNational Geographic 2025. márciusi címlapNational Geographic 2025. áprilisi címlapNational Geographic 2025. májusi címlapNational Geographic 2025. júniusi címlapNational Geographic 2025. júliusi címlapNational Geographic 2025. augusztusi címlapNational Geographic 2025. szeptemberi címlapNational Geographic 2025. októberi címlapNational Geographic 2025. novemberi címlapNational Geographic 2025. decemberi címlapNational Geographic 2026. januári címlapNational Geographic 2026. februári címlapNational Geographic 2026. márciusi címlapNational Geographic 2026. áprilisi címlapNational Geographic 2026. májusi címlapNational Geographic 2026. júniusi címlapNational Geographic 2026. júliusi címlapNational Geographic 2026. augusztusi címlapNational Geographic 2026. szeptemberi címlapNational Geographic 2026. októberi címlapNational Geographic 2026. novemberi címlap

Hírlevél feliratkozás

Kérjük, erősítsd meg a feliratkozásod az e-mailben kapott linkre kattintva!

Kövess minket